Детективскиот роман е секогаш интересна наставна единица. Иако досега во програмата го немаше, јас со моите ученици го работев низ лекциите: видови романи. Се споменуваше, но не се работеше со извадок. Денес, според новата концепција тој е вклучен во програмата за осмо одделение. А ги има толку многу интересни книги што човек просто не смее, а да не им го допушти тоа задоволство на децата.

Еве еден мој „скоцкан текст“, (исечен од интегралниот роман „Синиот гранат“ во издание на Арс Ламина, Детската едиција за Шелок Холмс (која топло ја препорачувам да се исчита!)

Илустрација фотографирана од книгата „Синиот гранат“

Како да се започне: На учениците им се дава извадок кој е внимателно избран од романот. Го читаат, во него задолжително да се наведат и непознати зборови и на часот да се допишат на таблата ако ги има. Ќе се изненадите колку едноставни зборови можат да бидат непознати… за жал, сЕ помалку се чита и сЕ помалку се усвојуваат убави зборови…

Еве го мојот предлог за извадок:

Непознати зборови:

истрага Постапка за утврдување докази за извршено кривично дело.

Одгатна Открие, се досети, сфати смисла на нешто загадочно, замрсено, непознато; реши загатка.

Мистерија – нешто тајно, таинствено

луле – Направа за пушење која се соcтои од цевка, чибук (низ кој поминува димот) и вдлабнат проширен дел каде што согорува тутунот.

Филц – фина материја за шапка

Гранат – скапоцен камен

Власест – нешто што има долги влакна

газиена ламба – ламба која свети на течен гас.

Шапката, гуската и синиот гранат

Беа изминале два дена по Божиќ. Поминав извесно време со семејството, па се враќав во станот на улицата „Бејкер“, каде што живеев со Шерлок Холмс. Додека чекорев накај бр. 221Б почна да паѓа обилен снег.

***

Иако живеевме заедно само неколку месеци, Холмс ме имаше покането да му помагам во повеќе истраги. Уживав во таа активност и додека чекорев среде зимските улици се прашував дали Холмс одгатнувал некакви нови мистерии или, пак, празникот го минал мирно.

***

Ја отворив вратата од дневната соба, но го затекнав Холмс сè уште во ноќница и во неговата виолетова наметка. Црната коса му беше несредена, а сјајот од огништето му го осветлуваше остриот профил додека пушеше едно од неговите лулиња со долги дршки.

На подот имаше расфрлено голем број весници и зјапаше во некаква стара и излитена шапка што ја имаше обесено на столот. Во близина ја видов и лупата, што наложуваше дека внимателно ја проучувал шапката. Истото можеше да значи само една работа.

• Се случило некое злосторство? – прашав. – Зарем оваа навидум шапка е поврзана со некаква фатална приказна? – Холмс бавно се насмевна и навидум воопшто не се изненади што ме виде, иако се вратив неколку дена порано одошто му бев рекол.
• Ах, не, Вотсон. Сепак, се работи за мошне интересна мистерија. Влези, мило ми е што можам да ја споделам приказната со пријател.
• Те молам раскажи ми ја приказната на шапкава, Холмс – реков, седнувајќи спроти него и топлејќи ги рацете на огнот.
• Претпоставувам дека, покрај секојдневниот изглед, таа претставува трага што ќе ти помогне да одгатнеш некаква мистерија и да го фатиш престапникот што ја предизвикал.

***

• Шапката пристигна вечерта на Бадник – почна. – Заедно со една гуска.
• Белким не ја носеше гуската? – Се разбира не обрна внимание на шегата, ама самиот сепак си дозволив краток кикот. Во поглед на понатамошните детали, просто морав да чекам. Холмс ќе ја раскажеше приказната кога ќе сакаше да ја раскаже. Ништо не можеше да го забрза.

***

Ја зедов шапката и ја превртев; беше сосем обична филцана шапка, по малку излитена. Црвената боја на свилената постава беше речиси сосем избледена и, како што објасни Холмс, јасно се гледаа иницијалите Х. Б. Околу работ имаше некаков ластик за шапката да не се распадне на силен ветер, ама беше скинат. Шапката беше искривена и мошне прашлива. На врвот имаше некакви дамки, покриени со нешто што заличуваше на мастило.

• Ништо не можам да видам – реков, оставајќи ја шапката.

– Не, Вотсон. Сè можеш да видиш, ама не извлекуваш никакви заклучоци од тоа што го гледаш.

– Воздивнав. „Тогаш, те молам кажи ми што си дознал.“ – Холмс ја зеде шапката и за неколку мига замислено ја набљудуваше.

– Шапката е скапа, а припаѓа на стил што беше модерен пред три години – почна. – Види ја свилената постава. Господин Бејкер не ја заменил, па веројатно има финансиски тешкотии, иако не можам да ја кажам причината за таквото осиромашување, Сигурно е интелигентен човек, ама можеби премногу пие или се коцка. Како и да е, поради извесни проблеми почнал помалку да се грижи за изгледот; на шапката ставил ластик за да не се распадне, ама не се мачел повторно да го врзува штом се скинал. Знам и дека жена му престанала да го сака и дека дома не се греат на газија.

Тука гласно се засмеав: „Холмс! Мора да се шегуваш! Последните две работи никако не би можел да ги дознаеш со проучување на шапка.“ – Му затреперија усните и на ликот му се појави блага насмевка, ама не можев да проценам дали таа означуваше смеа или горделиво задоволство.       

• Морам да признам дека не можам да ти го следам текот на мислите – реков.  – На пример, како можеш да знаеш дека сопственикот на шапкава е интелектуалец?
• Преку големината – рече Холмс, ставајќи ја шапката на сопствената глава. Му го покри речиси целото лице и се насмевнав поради комичната глетка.
• Мора да има нешто во една толку голема глава – го слушнав придушениот глас на Холмс.

Мојот пријател ретко прикажуваше смисла за хумор, ама овој пат се поднасмевна.

***

• И велиш, жена му не го сака? Како би можел да знаеш нешто такво? – прашав. – Може да не е ни женет. Холмс ја извади шапката и ја врати на столот.
• Се сеќаваш на белешката на гускината нога? Г-ѓа Хенри Бејкер. Која сопруга би го оставила мажот да излегува со толку прашлива шапка? Зар нема тоа да се одрази лошо на неа? Покрај тоа, ова е власеста, густа домашна прашина, што значи дека сопственикот не излегува често и дека шапката обично виси на закачалка. Долго не е

 исчистена. Трагите од пот на внатрешниот дел покажуваат дека човекот не е физички активен; напрегањето му предизвикало обилна пот. Се работи за средовечен маж кој неодамна бил на бербер. Има сива коса и користи восок со арома на лимон. Ваквите факти се очигледни преку влакненцата на поставата и благата миризба на лимон.

• А, што е со газијата?
• Дамките на шапката се од свеќата од лој (Свеќите од лој претставуваат најевтино и најмалку ефикасно средство за осветлување. Тие согоруваат животинско сало, што испушта чад и чудна миризба. Овие свеќи ги користат сиромасите, зашто свеќите од пчелин восок се скапи. Најдобри се газиените ламби, за тие што можат да си ги дозволат.).

***

 …во истиот миг ширум се отвори вратата и влезе Питерсон, вратарот од хотелот. Образите му беа поцрвенети и се чинеше мошне возбуден.

• Гуската, господине Холмс Гуската! – извика: „Што биднало со гуската? Да не оживеала и да не одлетала низ кујнскиот прозорец?“ – на ликот на Холмс повторно заигра бавна насмевка. Питерсон набрзина му се приближи и му ја подаде раката.

– Погледнете, г. Холмс, што најде жена ми во гркланот! – Се приближив додека ја отвораше дланката, Холмс ја наведна главата и свирна.

– Знаеш што држиш во дланката, Питерсон?

– Дијамант. Скапоцен камен, господине.

– Ова е оној скапоцениот камен, рече Холмс. Се сетив на написот што неодамна го бев прочитал во весник. „Синиот гранат!“, „Украден од собата на грофицата Моркар, во хотелот ‘Космополитен’.“ – извикав. „Токму така!“, рече Холмс, а очите му блеснаа поради помислата дека мистеријата со гуската стануваше уште поинтересна…

Преземено од: Либи, 2021 (Арс Ламина) „Синиот Гранат, Шерлок Холмс“ – Сер Артут Конан Дојл

Истражи:

1. Што можеме да извлечеме од зборовите на Шерлок за г-ѓа Хенри Бејкер: „Која сопруга би го оставила мажот да излегува со толку прашлива шапка?“ Истражи за временскиот период во кој се пишувани романите за Шерлок. Каков е статусот на жената во тој период? Што може да се претпостави од кажаното?
2. Прочитај некоја книга во која се зборува за Шерлок, научи кој бил и со што се занимавал.
3. Откриј кој е господин Бекер и која е неговата поврзаност со Шерлок.

Да бидеме детективи (Читање со разбирање)

1. Каде се наоѓаа иницијалите Х.Б?
2. Од што биле дамките на шапката?
3. Кои предмети ги користеше Шерлок Холмс за да создаде приказна за случајот?
4. Кој е случајот?
5. Пронајди ги деловите каде што има опис на Шерлок Холмс и запиши ги. Откриј ги двата предмети по кои тој е карактеристичен.
6. Како знаеме дека човекот чија сопственост е шапката не бил физички активен?
7. Кој е изворот од кој дознаваме дека имало кражба на скапоцен камен?
8. Во кој хотел е направена кражбата?
9. Колкава награда понуди грофицата за оној што ќе го најде скапоцениот камен?
10. Каде е пронајден скапоцениот камен?

И за крај, овде одлично се вклопува активноста од книгата на Билјана Црвенковска која што е прекрасен ресурс за читање со разбирање.

Активност:

Друштвото е составено од; Симон, Тина, Тони, Ава и Лео. Биле на кампување. Сите спиеле во еден голем шатор. Но утрото некој им ги измешал чорапите.

Откриј кој каква боја чорапи имал?

Какви се чорапите на Лео?

Означи со X каде што нема, а со √ каде што има.

	црвени	сини	зелени	жолти	виолетови
Симон
Тина
Тони
Ава
Лео

Насоки:

1.         Чорапите на Симон не се ни зелени ни црвени.

2.         Чорапите на Тони се црвени или жолти.

3.         Чорапите на Лео не се сини или виолетови.

4.         Виолетовите чорапи не се ни на Симон ни на Тина.

5.         Црвените чорапи се на момчето чие име почнува со буква од азбуката што доаѓа по првата буква од имињата на другите момчиња.

6.         Чорапите на Тина имаат боја како нејзините нови патики, кои пак имаат иста боја како и небото.

o          Симон носел __________________________ чорапи.

o          Тина носела __________________________ чорапи.

o          Тони носел __________________________ чорапи.

o          Ава носел __________________________ чорапи.

o          Лео носел __________________________ чорапи.

Преземено од: „ТКЦП и загатките на Ајнштајн“ – Билјана Црвенковска и Здраво Гиров