Поговорки и пословици (Народна литература)

mojataucilnica Литература VII, Седмо ,

Народната литература

 Таа се создавала и се пренесувала од генерација на генерација преку усната традиција. Народната литература вклучува приказни, песни и други видови што ги отсликуваат верувањата, обичаите и историјата на заедницата. Во овие творби е зачувана колективната (заедничката) мудрост на народот.

Народните приказни се едни од најпознатите видови во народната литература. Тие се раскажувале низ вековите и ги пренесувале учења та и искуствата на предците.

Видови народни приказни: мит, легенда, предание, реалистична приказна, фантастична приказна, хумористични приказни, анегдоти.

Кратки фолклорни видови: пословици, поговорки, благослови, здравици, пораки, желби

Поговорки и пословици

Собирањето на македонските умотворби (нешто што е создадено со мислење, а воедно е и корисно за умот) започнало во 19 век. Тогаш се развила свесноста за нивната важност и за тоа колку се значајни за еден народ.

Во 1072 година излегле собраните дела на Марко Цепенков во 10 книги. Во осмата се објавени: пословици, поговорки, гатанки, клетви и благослови.

Како се создале поговорките и пословиците?

Во почетокот пословиците се јавуваат како искази на поединци, талентирани индивидуи кои имаат моќ да забележат и да се изразат убаво. Потоа кога ќе ја изречат им се допаѓа на останатите и тие ја користат. Таа може да претрпи некои измени низ времето. Тие се мудрости, животни искуства искажани во кратка форма.

Значи умотворбата настанува од еден човек кој ја создава предизвикан од некое случување околу него, или некое внатрешно, интимно искуство, нешто што е дел од неговиот живот. Таа умотворба заживува бидејќи подеднакво исто е употреблива и за останатите – и токму тоа ја одржува да постои и да се пренесува.

Пословиците се мудри народни изреки што пренесуваат важна животна поука. Тие имаат дводелна структура: во првиот дел се опишува некоја ситуација или случка од животот, а во вториот дел се дава поука или заклучок.

Пословиците користат едноставни споредби за да ги направат поуките полесни за разбирање. По-слов-ица (доаѓа по словото, по кажаното, како заклучок на некоја содржина). Затоа многу често таа е дел и од народните приказни. Кузман Шапкарев на пример ги ставал пословиците во насловите на приказните што ги собирал, а Цепенков пак редовно давал објаснување (забележува д-р Марко Китевски во своите „Македонски народни умотворби“)

„Колку пријатели има човек, толку благослови има.“ (Оваа пословица сака да ни каже дека луѓето што имаат пријатели ќе имаат поголема поддршка и помош во животот, ќе им биде полесно.) „Без мака нема наука.“ (Оваа поговорка нагласува дека без труд и напор не може да се постигне успех или знаење.)

Поговорките се кратки народни изрази што на едноставен начин искажуваат некоја животна вистина. Тие се едноделни, директни и често ги користиме во секојдневниот говор.

Поговорката може да настане од пословицата ако пословицата го изгуби едниот дел:

Пословицата: „Лозјето не сака молитва, ами мотика сака“ може да се каже и скратено, како поговорка: „Лозјето не сака молитва“

КарактеристикаПоговоркаПословица
ФормаКратка, едноделна реченицаДводелна структура: ситуација + поука
СодржинаИзразува директна животна вистинаОпишува случка и извлекува заклучок
СтилЈасна, едноставна, без споредбиКористи споредби за полесно разбирање
ФункцијаБрзо пренесува мудрост или советДава поширока поука и објаснување
Примери„Без мака нема наука.“ „Убави зборови железни врати отвораат.“„Кој рано рани, две среќи граби.“ „Кој му копа јама на друг, самиот паѓа во неа.“

Домашна работа: Најди ја на интернет епизодата од „Бушава азбука“ на буквата на којашто започнува твоето име. Изгледај ја и штом чуеш поговорка или пословица, запиши ја во тетратката.

https://l1nk.dev/n1uk4sp   (Џумерко)
https://www.youtube.com/watch?v=f1F7-8PYht0 (Јовица Михајловски)

Вежби:

  • Секоја група добива по 2 поговорки и 2 пословици.

Задача: да ги објаснат со свои зборови и да измислат кратка ситуација од секојдневието каде би се употребиле.

  • Учениците да создадат модерна поговорка или пословица што би се користела на социјални мрежи (пример: „Кој лајк бара, коментар губи.“).
  • Се делат картончиња со поговорки или пословици на неколку групи ученици (најдобро е тоа да бидат веќе чуени).

Задача: Учениците треба да ја претстават поговорката со пантомима, без да ја кажат. Останатите погодуваат која поговорка е.

  • Секоја група добива една поговорка или пословица.

Задача: да ја преработат во современ стил:

Пример:  „Кој рано рани, две среќи граби.“ → „Кој рано станува, прв го фаќа интернет-сигналот.“

  • Задача: Учениците добиваат празни рамки (како стрип), Треба да нацртаат кратка ситуација во која поговорката или пословицата се применува.
  • Задача: Секој ученик избира една пословица што најмногу го опишува неговиот карактер или искуство.

Прави постер којшто сам го црта или со помош на АИ.

Примери за поговорки

  • „Без мака нема наука.“
  • „Убави зборови железни врати отвораат.“
  • „Вистината е посјајна од сонцето.“
  • „Пријателот во неволја се познава.“
  • „Здравјето е најголемо богатство на човекот.“
  • „Лагата е краста“
  • „Лажи-суши!“
  • „Парата е Јуда“
  • „Пес вера немат“
  • Примери за пословици
  • „Кој рано рани, две среќи граби.“
  • „Колку пријатели има човек, толку благослови има.“
  • „Речи, одречи, пак мрзата го гмечи.“
  • „Кој му копа јама на друг, самиот паѓа во неа.“
  • „Двајца се караат, третиот користи.“
  • „На две глави една капа не се тура“
  • „Две гнезда една квачка не може да квачи“
  • „Поарно чоек да проси одошто да кради“
  • „С едно дрво кашта не се гради“
  • „Сит гладен не веруа“

Наука за јазикот (седмо одделение)

mojataucilnica Јазик VII, Наука за јазикот , , ,

Јазикот како систем од знаци

– Како испраќаме порака?

1.Бура на идеи различни начини како да им кажам на моите дека ќе одам надвор да играм:

– ќе им јавам на мобилен, ќе им напишам порака, ќе напишам на ливче и ќе го ставам на фрижидерот, ќе ѝ кажам на баба ми да им каже, ќе напишам песна…

2. Повторување за видови комуникација oд шесто одделние:

  • Биби картички, картички за глувонеми… (со помош на картичките од Биби може да се игра пантомима или со изпуштање одредени звуци да се погодува што сака да ни каже ученикот – https://svetotnabibi.mk/produkt/pogodi-shto-mini-igri/.
  • *Картичките за глувонеми се картички со азбуката на глувонемите – ги нарачав од Тему)

Науката за јазикот е наречена лингвистика.

Терминот потекнува од латинскиот збор lingua, чиешто значење е ‘јазик’.

За да можеме да комуницираме ни требаат знаци. Јазикот на луѓето е најсовршениот систем од знаци. Но не комуницира само човекот.

Домашна работа: избери еден инсект, животно и истражи како комуницираат меѓусебе (образложи во тетратката со неколку реченици)

Пчелите:

Вид на танцКако изгледаШто значиКога се користи
Кружен танцПчелата се врти во круговиХраната е блиску до кошницатаКога цветови или нектар се наоѓаат во радиус од ~50 м
„Waggle dance“ (мавтање)Пчелата се движи во форма на осум и мавта со телотоНасока и растојание до хранатаКога храната е подалеку; аголот покажува насока кон сонцето, должината покажува растојание
Вибрации и звуциБрзи движења со крилја и телотоДополнителни сигнали за вниманиеЗа да привлечат други пчели да го следат танцот

Може да направат, користејќи вештачка интелигенција, постер:

Природен и вештачки јазик

  • Напиши реченица со знаците подолу и дај му ја на твојот партнер да ја преведи.

  • За секој збор измисли друг и запиши го, па од тоа направи реченица – работи во парови

Пр: Мачето е убаво.

Маче – мула

Е- ви

Убаво – кинау

Добиваш реченица: Мула ви канау

Ако ги промениме сите зборови и научиме за кој поим одговараат ќе добиеме нов јазик. Дали е тој природен или е вештачки јазик?

Природен јазик е секој јазик што на природен, спонтан начин се развил низ историјата во конкретна човекова заедница. Такви се јазиците што се зборуваат во одделни држави, како, на пример, македонскиот, албанскиот, српскиот, турскиот, англискиот, кинескиот, шпанскиот…

Вештачките јазици се создадени обично од страна на еден човек. Нивната цел е меѓусебно разбирање на припадници на заедници во коишто се зборува на различни природни јазици. Тие се од поново време и нивниот развој многу се разликува од природните јазици.

Еден од најпознатите вештачки јазици е јазикот есперанто, измислен во 1887 година од полскиот лекар Лудвиг Заменхоф. Овој јазик е многу популарен кај Европејците поради својата логичка граматика, лесен изговор и речникот базиран на старогрчкиот, латинскиот и други европски јазици.

Други попознати вештачки јазици се волапик, создаден во 1880 година од германскиот бискуп Јохан Мартин Шлеер, потоа интерлингва, создаден во 1951 година од страна на Интернационалната помошнојазична асоцијација, базиран на англискиот јазик и на романската група јазици.  Неговата главна примена била во меѓународните научни и технолошки списанија. На тој начин се избегнувала потребата од скапи повеќекратни преводи.

https://youtu.be/HuDI4jdhCsQ?si=WLtJs82wEYdcRwZN (есперанто)
https://youtube.com/shorts/QOWsb4jbtS4?si=wPjkbfWp7AzbIWGq (интерлингва)

Народен јазик – стандарден јазик

Народниот јазик е основниот темел на нашата култура и традиција. Тој е јазикот на нашите предци, јазикот на народните приказни и песни. Тој се пренесувал од колено на колено низ вековите.

Македонскиот народен јазик е јазикот на кој зборувал и зборува македонскиот народ во различни краишта на нашата земја. Тој е природен јазик, богат со дијалектни зборови и изрази.

Стандардниот јазик има точно определени граматички правила, зборовниот фонд (зборовите што ги зборуваме) е ист за сите што го користат и се менува според утврдени правописни и граматички правила. Македонскиот јазик е кодифициран (Станал стандарден јазик) на 2 август 1944 година (за тоа ќе се учи повеќе во деветто одделние).

КарактеристикаНароден јазикСтандарден јазик
ПриродаСпонтан, природен, живКодифициран, регулиран
ПренесувањеУсно, од генерација на генерацијаПисмено и усно, преку образованието и институциите
УпотребаВо секојдневна комуникација, во песни, приказни, обичаиВо училиштата (институциите), официјални документи, медиуми
Зборовен фондБогат со дијалектни зборови и изразиЕдинствен и стандарден за сите корисници
Граматички правилаФлексибилни, зависат од говорниот крајСтрого определени и утврдени
ВаријантностСе разликува по региони (дијалекти)Унифициран, ист за целата држава
Културна улогаОдраз на традиција, идентитет и локална култураСредство за официјална комуникација и образование
ДинамикаСе менува природно со текот на времетоСе менува според правописни и граматички реформи

Се гледаат кратките видеа од Зборци, на учениците им се кажува за тоа движење и за тоа колку овие млади луѓе се значајни за нашиот јазик. Потоа заеднички со наставничката/наставникот, се погодува кој дијалект се зборува.

https://www.facebook.com/reel/1416746552847829 (погоди го дијалектот I – ЗБОРЦИ)  

https://www.facebook.com/reel/762910503049224 (погоди го дијалектот II – ЗБОРЦИ)

Учениците треба да ја разберат разликата меѓу народниот и стандардниот јазик. Дека она што се зборува на поткастите, на телевизија, за жал во голема мера не е стандарден јазик. Исто така да се поттикнуваат да го зборуваат стандардниот јазик на часовите. Со моите прилепчани нема многу предизвици, иако акцентските целости ни се губат, па ги бараме, ќе летне по некое ЧЕ… но генерално се држиме до стандардот.

„Музеите во училиштата и училиштата во музеите“

mojataucilnica Драмска секција, Проекти ,

Изминатата учебна година драмската секција „Од глаата си патиме“ беше дел од веќе за нас познатиот проект „Музеите во училиштата…“ Оваа година се снимија шест видеа во кои се претставуваа архаизми, турцизми, називи кои полека ги јаде забот на времето, празноверија и верувања… она што исто така беше многу важно за учениците, а и за мене како школски координатор беше сознанието за тоа дека гестикулациите и мимиките специјалзиирани за одредени изрази се дел од културната традиција и се важно обележје на секоја култура. Нивното помнење и препознавање е вредно наследство. Непроценливи беа разговорите со антропологот и виш кустос во Музејот, Александар Цветкоски, кој воедно беше и сценарист на перформансите, но и со Милан Секулоски кој беше заслужен за новото филмско искуство на моите ученици. Еве ги видеата, уживајте:

Ова видео го претставува значењето на зборот ФИЛАН (ФИЉАН)

Вид збор: Заменка, Некој (одреден), тој и тој. Англиски: certain Турски: filan, falan Употреба: Неменлив збор, Разговорно

Идејата е да се претстави значењето на зборот и да биде јасна неговата употреба, којашто веќе на денешните генерации не им е позната.

Еден час по етимологија. Учениците дискутираат за значењето на презимињата и како голем дел од нив се всушност од турско потекло. Одличен ресурс за час по туѓа лексика

Доста скокотлива тема, особено за денешните генерации на малди луѓе коишто постарите се обидуваат да ги стават во кутија, за којашто, за среќа или несреќа, не се замараат многу 🙂 ВПШ е скратеница за ваша последна шанса – конкретна лоакција во Прилеп каде што се собирале „старите“ моми и момци за да си најдат друшка спорти себе. Таа шега: „Ќе те носам на ВПШ“ веќе не се слуша, но е нешто што било дел од нашата комуникација и вредно е да се запомни.

Семејните односи, дворските игри и урнебесот на големите семејствата кои сЕ поретко ги има, се претставени во ова видео. За наметнатите улоги и за новото време кое не може и не сака да ги игра, за итрината на младите и колку рано им е јасно сЕ…

Ове две видеа се фокусираа на празноверијата, верувањата на луѓето поврзани со одредени моменти коишто се важни за луѓето.

Проектот „Музеите…“ низ годините нЕ учи на многу работи и се радуваме што Музејот нЕ избира, веќе и тој избор влегува во традицијата 🙂

Лектиронерска работа (Мисија за успешно читање на лектирите)

mojataucilnica Лектира VII, Литература VII, Седмо, Читање со разбирање ,

Бидејќи читањето станува сЕ поголем предизвик за денешните генерации, нужно е да се употребат сите можни средства за да се придобијат колку што може повеќе читатели. Ова веќе стана како мисија, а ние, наставниците по македонски, како апостоли на спасоносниот метод од „заглупување“. Затоа, во континуитет ќе објавувам насоки за читање лектири. Секако тоа не се универзални правила, ниту се волшебни средства кои ќе направат огромни промени, но сметам дека се нужни и потребни обиди да се мисионери 🙂 и да се придобиваат нови верници (читатели).

Па, ете, и со чичко Вештачка ќе си правиме и постери, за да им е интересно да видат, да прочитаат.

Според апостолскиот говор: Со Евреите сум Евреин, со Грците сум Грк 🙂 мора да се прилагодуваме и да им ја сервираме „брокулата“ прималиво, за да ја изедат.

Исто така, за време на читањето може да им се дадат прашања кои ќе им помогнат да читаат со разбирање. На пример:

  • За да бидеш сигурен/сигурна дека читаш со разбирање, откако ќе го прочиташ текстот треба да ги знаеш одговорите на овие прашања:
  1. Каде започнува дејството на приказната и кои се членовите на семејството?
  2. Зошто таткото Божин е незадоволен од однесувањето на Силјан?
  3. Која е желбата на Силјан?
  4. Каква е пораката од приказната за врапчињата Сиве и Чуле?
  5. Што се случува со гемијата на патот кон Божјиот гроб?
  6. Какви луѓе живеат во чудната земја и каква е нивната судбина?
  7. Како се менува Силјан додека живее во земјата на штрковите?
  8. Зошто првпат не успева да се врати во човечки облик?
  9. Какви чувства има Силјан кога како штрк го гледа своето семејство?
  10. Со што докажува дека навистина бил штрк и дека приказната е вистинита?

Она што ретко го правиме, а треба, е да ги насочуваме и подготвуваме како да читаат. Текстот треба максимално да се искористи:

  • Да се дознае нешто повеќе за Цепенков, за неговиот живот и за собирачката дејност. Може да се читаат приказни, да се извлекуваат поговрки. Бидејќи оваа лектира е во седмо одделение, интеграцијата може да оди со народна литература: Кратки фолклорни видови (пословици, поговорки, благослови, здравици, пораки и желби), а и клетви исто така.
  • Да се поврзи со реалниот живот: со желбата да се биде поинаков, да се биде свој
  • Турзцизмите во македонскиот јазик – да се збогати речникот со зборови кои се користат уште или веќе се во фаза на изумирање, може да се направи и аанализа кои зборови денес го зазеле нивното место
  • Релацијата родител-дете

Детективски роман

mojataucilnica Литература IX, Литература VIII, Осмо, Читање со разбирање

Детективскиот роман е секогаш интересна наставна единица. Иако досега во програмата го немаше, јас со моите ученици го работев низ лекциите: видови романи. Се споменуваше, но не се работеше со извадок. Денес, според новата концепција тој е вклучен во програмата за осмо одделение. А ги има толку многу интересни книги што човек просто не смее, а да не им го допушти тоа задоволство на децата.

Еве еден мој „скоцкан текст“, (исечен од интегралниот роман „Синиот гранат“ во издание на Арс Ламина, Детската едиција за Шелок Холмс (која топло ја препорачувам да се исчита!)

Илустрација фотографирана од книгата „Синиот гранат“

Како да се започне: На учениците им се дава извадок кој е внимателно избран од романот. Го читаат, во него задолжително да се наведат и непознати зборови и на часот да се допишат на таблата ако ги има. Ќе се изненадите колку едноставни зборови можат да бидат непознати… за жал, сЕ помалку се чита и сЕ помалку се усвојуваат убави зборови…

Еве го мојот предлог за извадок:

Непознати зборови:

истрага Постапка за утврдување докази за извршено кривично дело.

Одгатна Открие, се досети, сфати смисла на нешто загадочно, замрсено, непознато; реши загатка.

Мистерија – нешто тајно, таинствено

луле – Направа за пушење која се соcтои од цевка, чибук (низ кој поминува димот) и вдлабнат проширен дел каде што согорува тутунот.

Филц – фина материја за шапка

Гранат – скапоцен камен

Власест – нешто што има долги влакна

газиена ламба – ламба која свети на течен гас.

Шапката, гуската и синиот гранат

Беа изминале два дена по Божиќ. Поминав извесно време со семејството, па се враќав во станот на улицата „Бејкер“, каде што живеев со Шерлок Холмс. Додека чекорев накај бр. 221Б почна да паѓа обилен снег.

***

Иако живеевме заедно само неколку месеци, Холмс ме имаше покането да му помагам во повеќе истраги. Уживав во таа активност и додека чекорев среде зимските улици се прашував дали Холмс одгатнувал некакви нови мистерии или, пак, празникот го минал мирно.

***

Ја отворив вратата од дневната соба, но го затекнав Холмс сè уште во ноќница и во неговата виолетова наметка. Црната коса му беше несредена, а сјајот од огништето му го осветлуваше остриот профил додека пушеше едно од неговите лулиња со долги дршки.

На подот имаше расфрлено голем број весници и зјапаше во некаква стара и излитена шапка што ја имаше обесено на столот. Во близина ја видов и лупата, што наложуваше дека внимателно ја проучувал шапката. Истото можеше да значи само една работа.

  • Се случило некое злосторство? – прашав. – Зарем оваа навидум шапка е поврзана со некаква фатална приказна? – Холмс бавно се насмевна и навидум воопшто не се изненади што ме виде, иако се вратив неколку дена порано одошто му бев рекол.
  • Ах, не, Вотсон. Сепак, се работи за мошне интересна мистерија. Влези, мило ми е што можам да ја споделам приказната со пријател.
  • Те молам раскажи ми ја приказната на шапкава, Холмс – реков, седнувајќи спроти него и топлејќи ги рацете на огнот.
  • Претпоставувам дека, покрај секојдневниот изглед, таа претставува трага што ќе ти помогне да одгатнеш некаква мистерија и да го фатиш престапникот што ја предизвикал.

***

  • Шапката пристигна вечерта на Бадник – почна. – Заедно со една гуска.
  • Белким не ја носеше гуската? – Се разбира не обрна внимание на шегата, ама самиот сепак си дозволив краток кикот. Во поглед на понатамошните детали, просто морав да чекам. Холмс ќе ја раскажеше приказната кога ќе сакаше да ја раскаже. Ништо не можеше да го забрза.

***

Ја зедов шапката и ја превртев; беше сосем обична филцана шапка, по малку излитена. Црвената боја на свилената постава беше речиси сосем избледена и, како што објасни Холмс, јасно се гледаа иницијалите Х. Б. Околу работ имаше некаков ластик за шапката да не се распадне на силен ветер, ама беше скинат. Шапката беше искривена и мошне прашлива. На врвот имаше некакви дамки, покриени со нешто што заличуваше на мастило.

  • Ништо не можам да видам – реков, оставајќи ја шапката.

– Не, Вотсон. Сè можеш да видиш, ама не извлекуваш никакви заклучоци од тоа што го гледаш.

– Воздивнав. „Тогаш, те молам кажи ми што си дознал.“ – Холмс ја зеде шапката и за неколку мига замислено ја набљудуваше.

– Шапката е скапа, а припаѓа на стил што беше модерен пред три години – почна. – Види ја свилената постава. Господин Бејкер не ја заменил, па веројатно има финансиски тешкотии, иако не можам да ја кажам причината за таквото осиромашување, Сигурно е интелигентен човек, ама можеби премногу пие или се коцка. Како и да е, поради извесни проблеми почнал помалку да се грижи за изгледот; на шапката ставил ластик за да не се распадне, ама не се мачел повторно да го врзува штом се скинал. Знам и дека жена му престанала да го сака и дека дома не се греат на газија.

Тука гласно се засмеав: „Холмс! Мора да се шегуваш! Последните две работи никако не би можел да ги дознаеш со проучување на шапка.“ – Му затреперија усните и на ликот му се појави блага насмевка, ама не можев да проценам дали таа означуваше смеа или горделиво задоволство.       

  • Морам да признам дека не можам да ти го следам текот на мислите – реков.  – На пример, како можеш да знаеш дека сопственикот на шапкава е интелектуалец?
  • Преку големината – рече Холмс, ставајќи ја шапката на сопствената глава. Му го покри речиси целото лице и се насмевнав поради комичната глетка.
  • Мора да има нешто во една толку голема глава – го слушнав придушениот глас на Холмс.

Мојот пријател ретко прикажуваше смисла за хумор, ама овој пат се поднасмевна.

***

  • И велиш, жена му не го сака? Како би можел да знаеш нешто такво? – прашав. – Може да не е ни женет. Холмс ја извади шапката и ја врати на столот.
  • Се сеќаваш на белешката на гускината нога? Г-ѓа Хенри Бејкер. Која сопруга би го оставила мажот да излегува со толку прашлива шапка? Зар нема тоа да се одрази лошо на неа? Покрај тоа, ова е власеста, густа домашна прашина, што значи дека сопственикот не излегува често и дека шапката обично виси на закачалка. Долго не е

 исчистена. Трагите од пот на внатрешниот дел покажуваат дека човекот не е физички активен; напрегањето му предизвикало обилна пот. Се работи за средовечен маж кој неодамна бил на бербер. Има сива коса и користи восок со арома на лимон. Ваквите факти се очигледни преку влакненцата на поставата и благата миризба на лимон.

  • А, што е со газијата?
  • Дамките на шапката се од свеќата од лој (Свеќите од лој претставуваат најевтино и најмалку ефикасно средство за осветлување. Тие согоруваат животинско сало, што испушта чад и чудна миризба. Овие свеќи ги користат сиромасите, зашто свеќите од пчелин восок се скапи. Најдобри се газиените ламби, за тие што можат да си ги дозволат.).

***

 …во истиот миг ширум се отвори вратата и влезе Питерсон, вратарот од хотелот. Образите му беа поцрвенети и се чинеше мошне возбуден.

  • Гуската, господине Холмс Гуската! – извика: „Што биднало со гуската? Да не оживеала и да не одлетала низ кујнскиот прозорец?“ – на ликот на Холмс повторно заигра бавна насмевка. Питерсон набрзина му се приближи и му ја подаде раката.

– Погледнете, г. Холмс, што најде жена ми во гркланот! – Се приближив додека ја отвораше дланката, Холмс ја наведна главата и свирна.

– Знаеш што држиш во дланката, Питерсон?

– Дијамант. Скапоцен камен, господине.

– Ова е оној скапоцениот камен, рече Холмс. Се сетив на написот што неодамна го бев прочитал во весник. „Синиот гранат!“, „Украден од собата на грофицата Моркар, во хотелот ‘Космополитен’.“ – извикав. „Токму така!“, рече Холмс, а очите му блеснаа поради помислата дека мистеријата со гуската стануваше уште поинтересна…

Преземено од: Либи, 2021 (Арс Ламина) „Синиот Гранат, Шерлок Холмс“ – Сер Артут Конан Дојл

Истражи:

  1. Што можеме да извлечеме од зборовите на Шерлок за г-ѓа Хенри Бејкер: „Која сопруга би го оставила мажот да излегува со толку прашлива шапка?“ Истражи за временскиот период во кој се пишувани романите за Шерлок. Каков е статусот на жената во тој период? Што може да се претпостави од кажаното?
  2. Прочитај некоја книга во која се зборува за Шерлок, научи кој бил и со што се занимавал.
  3. Откриј кој е господин Бекер и која е неговата поврзаност со Шерлок.

Да бидеме детективи (Читање со разбирање)

  1. Каде се наоѓаа иницијалите Х.Б?
  2. Од што биле дамките на шапката?
  3. Кои предмети ги користеше Шерлок Холмс за да создаде приказна за случајот?
  4. Кој е случајот?
  5. Пронајди ги деловите каде што има опис на Шерлок Холмс и запиши ги. Откриј ги двата предмети по кои тој е карактеристичен.
  6. Како знаеме дека човекот чија сопственост е шапката не бил физички активен?
  7. Кој е изворот од кој дознаваме дека имало кражба на скапоцен камен?
  8. Во кој хотел е направена кражбата?
  9. Колкава награда понуди грофицата за оној што ќе го најде скапоцениот камен?
  10. Каде е пронајден скапоцениот камен?

И за крај, овде одлично се вклопува активноста од книгата на Билјана Црвенковска која што е прекрасен ресурс за читање со разбирање.

Активност:

Друштвото е составено од; Симон, Тина, Тони, Ава и Лео. Биле на кампување. Сите спиеле во еден голем шатор. Но утрото некој им ги измешал чорапите.

Откриј кој каква боја чорапи имал?

Какви се чорапите на Лео?

Означи со X каде што нема, а со √ каде што има.

 црвенисинизеленижолтивиолетови
Симон     
Тина     
Тони     
Ава     
Лео     

Насоки:

1.         Чорапите на Симон не се ни зелени ни црвени.

2.         Чорапите на Тони се црвени или жолти.

3.         Чорапите на Лео не се сини или виолетови.

4.         Виолетовите чорапи не се ни на Симон ни на Тина.

5.         Црвените чорапи се на момчето чие име почнува со буква од азбуката што доаѓа по првата буква од имињата на другите момчиња.

6.         Чорапите на Тина имаат боја како нејзините нови патики, кои пак имаат иста боја како и небото.

o          Симон носел __________________________ чорапи.

o          Тина носела __________________________ чорапи.

o          Тони носел __________________________ чорапи.

o          Ава носел __________________________ чорапи.

o          Лео носел __________________________ чорапи.

Преземено од: „ТКЦП и загатките на Ајнштајн“ – Билјана Црвенковска и Здраво Гиров

Проект: Среќниот Принц (дела на добрината)

mojataucilnica Литература VI, Училишни активности, e - задачи

Made with Padlet

На часот по македонски јазик со учениците од шесто одделение работевме за сказни. Откако се запознавме со најубавите сказни на браќата Грим, Андерсен, Цепенков, ја читавме и прекрасната авторска сказна на Оскар Вајлд „Среќниот Принц“

Овде може да ја симнете скенирана (бидејќи во учебникот за шесто одделение има само мал извадок од неа)

Среќниот Принц – Оскар ВајлдDownload

„Среќниот принц“ – Оскар Вајлд

„Кога златото не вреди ништо“

Прашања за дискусија:

  1. Зошто статуата на Принцот би можела да плаче?
  2. Може ли нешто „неживo“ да покаже човечност?

„Ќе зборуваме за тоа што значи вистинска среќа.“

  1. Кого и зошто му помага Принцот?
  2. Каква е улогата на Ластовичката?
  3. Што го прави крајот тажен, а сепак возвишен?

„Среќниот принц во нашиот град“ – Што би направил?

  1. На кого би му помогнала денес?
  2. Како би изгледала? Нацртај го.

  3. „Писмо до Ластовичката“

напиши писмо во кое ѝ се заблагодаруваш дека ти помогнала

„Среќата не е во тоа да имаш, туку во тоа да даваш.“

  1. Што нè прави навистина „среќни“?
  2. Дали денес има луѓе како Принцот и Ластовичката?
  3. Како би изгледала приказната ако ја пишуваме ние?

ИДЕИ ЗА ПОСТЕРИ (помош од вештачката интелигенција)

  • „Среќата не е злато, туку срце“

Дизајн: Во центарот — статуа на Принцот, поделена на две половини: една страна златна и блескава, другата сива, но од неа излегува светлина во форма на срце.
Текст/слоган: „Блескај со добрина, не со богатство.“ или „Кога даваш, светот станува посреќен.“

  • „Ластовичката на добрината“

Дизајн: Небо со град под него, Принцот на висок столб, а Ластовичката лета со сино зрно во клунот. Околу нив можеш да додадеш срца, цитати или зборови: љубов, жртва, сочувство, храброст.

Текст/слоган: „Малите добрини носат големи чуда.“ или „Крилја на љубовта — највредното богатство.“

  • „Два херои – еден дух“

Дизајн: Профили на Принцот и Ластовичката, споени со симбол на светлина или ангелски круг. Боите може да бидат контрастни: ладно злато и топло синкаво небо.
Текст/слоган: „Вистинската убавина е во делата, не во изгледот.“ или „Среќата е кога некому си ја дал својата радост.“

  • „Што ако Принцот беше денес?“

Дизајн: Современа градска сцена (луѓе со телефони, реклами, гужва), а во средина стои модерна верзија на Принцот (може дури и дигитална статуа). Ластовичката носи писмо со порака: „Не заборавај да гледаш со срцето.“

  1. „Моето злато за нивната среќа“

Дизајн: Слики или симболи од моментите кога Принцот им помага на луѓето (сираче, шивачка, студент…). Може да биде колаж со цитати од делото.
Цитати за постерот:

„Нема ништо поскапо од љубовта.“
„Дадов сè, а сепак добив сè.“
„Кога срцето зборува, среброто молчи.“

Трето место на Детски Рацинови средби

mojataucilnica Училишни вести, награди

На моја голема радост, ученичката Ана Ангелеска го освои престижносто трето место на 58. Детски Рацинови средби. Од вкупно 1172 творби кои не беа само од Македонија, нашата Ана се надмина себеси.

Иако допрва ќе учиме за Црвениот Поет, Ана твореше како да го знае, можеби затоа што на ист ден се родени 😊

Овој посебен настан за неа, беше проследен и од нејзините прекрасни родители кои беа поддршка и нè однесоа во Велес за заедно да се радуваме на успехот.

Со Ана бевме дел од работилница: „Писмо до Рацин“ во кое учениците му пишуваа на поетот. Потоа тука беше, секогашприсутниот писател Горјан Петревски со кого имавме разговор и дискутиравме за различни теми.

Она што ни остави голем впечаток беше посетата на спомен-куќата на Рацин во кој научивме многу работи. Од „перото“ на Ана сигурно ќе произлезат некои стихови инспирирани од тоа што го виде.

И на крај присуствувавме на свеченото доделување на наградите. Моите драги колешки, скромно ама со големо срце приредија прекрасна свеченост. Дишеше духот на посветениот наставник, во случајов наставнички 😊

Прекрасен перформанс од „МДПС Премиера“ по текст на Анита Мирчева од кој човек ќе смрзне, па ќе се стопли и силно силно ќе се замисли за својата одговорност и за нашата иднина…

Им благодарам од име на мојата ученичка и нејзиното семејство на целиот тим што е вклучен во оваа скапоцена манифестација! Догодина! За Рацин!

За овогодинешниот Силјанов лет!

mojataucilnica авторски текст ,

Сакам и овој пат да кажам нешто за фестивалот „Силјан Штркот“. Да зборувам за Силјановиот лет! Пофалните зборови не можат да изостанат затоа што силни женски мускули беа во прашање и оваа година! Во некоја од моите претходни објави Марија и Ангела ги нареков „лавици“, море не само „лавици“ туку јаки и силни кралици!!! 😊 Мои прекрасни девојки кои знаат што сакаат и тоа го остваруваат. Среќа што не се сами и што од година во година, како што љубат да напишат во објавите: „јатото се зголемува“. Само тоа ќе нè спаси од сивилото, од орлите кои нè напаѓаат во летот што го правиме сите заедно!

Сведоци сме на затворање на театарот, на немање никакви конкретни насоки каде ќе води таа кома во која што е театарот во моментов… и во сета таа приказна се појавува светлината наречена „Силјан Штркот“! Ако некој има очи да види, ќе види дека има публика која допрва ќе е жедна за убава претстава, ќе е гневна ако ја нема и ќе прај бељи!… дај Боже да не дојде до тоа…

Таа мала, слатка, искрена и нежна публика овие четири дена живееше и учеше, учеше како да е цела година во училница. Тие мали штркчиња научија како да се однесуваат во театар. Посветените волонтери и „лошата Ангела“ 😊 покажаа како треба да се однесуваме в театар. Силјан укажуваше пред почетокот на секоја претстава кои се правилата, а будните светнати очиња следеа без да трепнат.

Најпрво го гледавме Велешкиот театар со многу интересна изведба на „Мачорот в чизми“ каде што воденичарот беше заменет со автомеханичар и наместо еден мачор имавме две мачки. Актерот Фаик (Мачорот) беше фантастичен, всушност целата актерска екипа беше одлична. Дворските дами носеа ведрина и ја разигруваа атмосферата. Автомобилот и мегафонот беа одлични режисерски решенија.

Особено ми остави впечаток кралот. Многу наликуваше на водителот на познатото шоу во филмот „Игри на гладните“. Тоа негово кратко појавување беше прекрасно одиграно. Оскарот оди за него 😊

Втората претстава беше мојот фаворит! Битолчани покажаа и докажаа дека вложуваат во театарот. Претставата отскокнуваше со актерската игра, со сценографијата, костимографијата, режијата, музика и драматизацијата. Значи целокупно беше она што секоја претстава, не само детска, треба да го има.

Музиката беше соодветна, ненаметлива, се слеваше со атмосферата. Сцената беше богата. Се менуваше и изобилуваше со можности за движење на актерите. Костимите беа многу убави и модерни, освен класичниот фустан и фризура според која е препознатлива Снежана.

Режисерското решение за огледалото-наратор беше досетливо и многу интересно. Џуџињата беа урнебесни. Весели, сите различни на свој начин. Разиграни во стилот на музиката. Тоа беше сериозна уиграна кореографија која ја гледаме во големите претстави во кои има колективни улоги. Но оскарот оди на Јулијана Мирчевска! Лошата кралица која толку суптилно и со оригинална, сериозна актерска игра ја одигра улогата. Едноставно пленеше со леснотија и убавина за гледање. Човек да ја засака, 😊 иако лоша.

Оваа претстава треба да биде пример за сите национални театри, бидејќи од она што го имам гледано, не се вложува доволно во детските претстави, а битолчани имаат свесност како се гради публиката уште од најмали нозе.

Третиот ден беше за нашите. „Мал театар“ со своите сили, со двете голи раце креира сцена, костими и одигра одлична претстава. Кога заврши претставата првата реакција ми беше: „ах каква ли ќе беше да имаа богата продукција“. Нашите актери се веќе докажани и прекрасни. Марија, Александар, Ангела и Волче се зрели да играат во каква и да било претстава, а младата девојка, за која разбрав дека е наша прилепчанка, скоро завршена, ме израдува најмногу. Таа покажа дека традицијата продолжува и дека имаме уште актери кои ќе донесат свежина, нормално ако некој им ја даде таа шанса и со надеж да не чекаат колку Иле… овде оскарот оди на цела екипа, вклучувајќи ги и Томе, Кире, блиска фамилија и сите Зонавци кои не излегоа од Цепенков сите пет фестивалски дена!

На крај Пепелашка. Струмичани беа многу интересни. Имав чувство како режисерот да го гледал цртанот 😊 Дури и актерската игра потсетуваше на стариот и добар цртан за Пепелашка. Колку го сакав… знам дека имаше и албум со сликчиња и ги собирав во детството… Ми се допадна балот. Џез-бал во кој принцот беше ептен кул. А мајката, Гризела и Анастасија беа оскаровките. Колку добри гестикулации, муцкања, негодувања… фантастични! А Пепелашка, нежна, мила и омилена на сите дечиња во публиката.

За жал поради обврски не бев дел од ниедна работилница, но следев на социјалните мрежи и разговарав со учесниците. Впечатоците им беа позитивни. А изработките ги гледавме низ фестивалските денови. Креативниот дух на максимум!

Ете, едно мое нестручно, кратко и искрено видување на четирите претстави…

А сега едно стручно, мајчинско видување: Ќе зборувам за искуството на едно штркче Војдан (мојот син со кого имав среќа да ги изгледам сите претстави)

Војдан ми го проверуваше телефонот дали ми е исклучен и ми викаше: „Шшшш!“ кога го прашував да не му е ладно.

Војдан се запозна со чудната направа мегафон. И сфати дека тоа е стар микрофон 😊

Војдан беше најпрво преплашен кога на „Пепелашка“ се појави од никаде магла и дојде до нас… но јас веднаш му објаснив и потоа со нетрпение го очекуваше секое нејзино појавување. Уживаше во прелевањето на светлината низ чадната завеса.

Војдан навиваше за Лео да биде сопруг на царската ќерка. Оти препозна дека тој е добар и дека искрено ја љуби принцезата.

Војдан ја препозна лошотијата на маштеата и викаше Јованче и Марика да не одат во шумата, да не влегуваат во куќичката… ја осети опасноста.

Војдан се чудеше како жената облечена во сиво е огледалото, ама потоа сфати дека во театарот и предметите може да бидат претставени преку актерите.

Војдан се воодушеви на тоа дека сцената може да се врти и од озгора да се симнуваат дрвја, кочии и многу други чудесии.

Војдан ја знаеше приказната за Пепелашка и пред да тргнат Гризела и Анастазија да ја нападнат, рече: „сега че ѝ го скинат фустанот“. Тој покажа дека внимателно слушал кога навечер му ги читам приказните.

Војдан ме праша дали Мачорот во чизми платил за чизмите што ги украл.

Војдан ја играше играта на џуџињата и викаше: „мамо јас сум џуџе: ло, ло, лоо, лоо“, клекнуваше и стануваше, како нив.

Војдан играше и се веселеше на музиката од претставите и се стегаше во мене кога гавраните летаа и ги јадеа парчињата леб што ги фрлаше Јованче во шумата.

Војдан секоја вечер по претставата бараше да му ја читам сказната од претставата што ја гледавме тој ден.

Војдан ме праша денес зошто не одиме пак на театар. Кога му кажав дека фестивалот заврши, ме праша кога ќе има повторно претстава.

Што ни кажува ова прашање? Нема потреба да објаснувам…

А воодушевувачките погледи што си ги упатувавме по сто пати во театарскиот мрак. Гушкањето и одобрувачките кимнувања дека се согласуваме со тоа што го играат актерите, се непроценливи. Едно квалитетно поминато време со своето дете што создава кај него сигурност, топлина и можност да расне здраво.

Не би сублимирала, јасно е како ден колку многу работи ова штркче научи во четири дена гледање претстави. Е па драги мои, проценете дали треба да ги носите или праќате со учителките/ите, своите деца на театар.

Театарот е место каде што фантазијата е пуштена на максимум! Таму детските очи гледаат работи кои не може да се најдат на Јутуб. На Роблокс нема да ги научат вистинските вредности за животот и светот. Ако сакаме да пораснеме луѓе кои ќе мислат со своја глава и ќе бидат идни совесни граѓани на овој град, треба да работиме на нивото културно издигнување.

Уметноста ќе го спаси градот!!!

Летај Силјане, есента само што не заседнала. Врати ни се догодина со нови, прекрасни претстави!!!

Те чекаме со нетрпение!!!

Првиот час

mojataucilnica Слушање со разбирање, на час

Предлози за првиот час:

  • Бидете насмеани и ведри, поздравете ги учениците со радост и дајте им време да се адаптираат на новата средина.
  • Претставете им се, кажете некоја интересна работа за себе. Што сакате да јадете, каде сакате да патувате…
  • Запознавање: има низа игри за запознавање… Ако одделението доаѓа од одделенска (значи веќе пет години учеле заедно) учениците се знаат меѓусебе, па може да се примени играта: Претстави го твоето другарче: Се започнува со еден ученик кој избира друг за кого кажува неколку реченици во кои го претставува. Во претставувањето треба да каже убави зборови за својот соученик/ничка. Пр: Ана свири многу убаво на пијано. Таа игра и одбојка. Сака да се дружи со сите и секогаш ми помага кога ми треба помош…
  • Напишете на таблата листа со работ кои им се потребни за вашиот час
  • Јасно и едноставно објаснете им ја програмата. Што ќе учат и кои се очекувањата за тоа што ќе стекнат со тоа што ќе го научат.
  • Кажете им како ќе ги оценувате, кои работи се важни на часовите
  • Заедно направете правила кои ќе ги отпечатите или ќе ги запишете и ќе стојат цела година на ѕид во училницата. Еве идеја како да ги сработите:

Наставничката чита изјави, учениците од нејзините изјави треба да извлечат една или две реченици. Така ќе се реализира стандардот:

Слушање со разбирање: Резимира во 1-2 реченици (во пишана или усна форма) слушнат или прочитан текст од 5-6 реченици.

Многу ми е важно, за да може да тече часот непречено, кога зборувам учениците да ме слушаат внимателно и да постапуваат според насоките коишто им ги кажувам. Ако ме слушате внимателно ќе може да ме разберете што ви кажувам и ќе учите полесно.

1.Слушај внимателно што зборува наставничката и следи ги насоките! (можен одговор од учениците)

Сакам моите ученици да бидат искрени со мене и да ми ги кажуваат работите какви што се. Јас ќе најдам начин да им помогнам и да ги разберам. Сакам исто така да бидат одговорни и да ги завршуваат сите задачи.

2. Биди искрен/а

3. Биди одговорен/на! (можен одговор од учениците)

Моите ученици треба да ја сакаат училницата како да е нивниот дом. Да се грижат да биде чиста. Да не чкртаат по клупите, да не лепат мастики, да не оставаат под клупа ѓубре. Да ги фрлаат сите отпадоци во кантата за ѓубре.Во училницата има крпа и средство за чистење, секој може кога има потреба да го користи.

4. Грижи се училницата да биде чиста! (можен одговор од учениците)

Моите ученици сакам да бидат добри другари. Да се почитуваат меѓусебе и да се поддржуваат. Да нема насилство во училница ниту исмевање. Секој ученик да се чувствува пријатно во училницата.

5. Почитувај ги другите и помагај му на оној што му е потребна помош!

6. Не биди насилен/на! Не навредувај! (можен одговор од учениците)

За да има ред во училницата сите треба да седат на своето место. Ако некој сака да каже нешто, да седи во својата клупа и да крене рака, штом добие збор може да зборува.

7. Крени рака кога сакаш да кажеш нешто! (можен одговор од учениците)

Моите ученици сакам да бидат културни. Да не користат погрдни зборови. Она што сакам да го слушам е литературен јазик и употреба на убави, пријатни зборови.

8. Биди културен/културна, користи убави зборови! (можен одговор од учениците)

На интернет има најразлични постери со правила за час… учениците во Канва може подоцна направените правила да ги направат постер кој ќе го закачите во училницата.

Социјална песна „Ни за една мастика“

mojataucilnica Изразување и творење VIII, Проекти, Училишни активности

Летото е време кога успеаш да се собереш, да се видиш со драги луѓе и да се присетиш на полно работи кои си ги започнал и не си ги завршил. Една од нив е и проектот Социјална песна. Започнавме пред две години да го правиме. На часот кога учевме за социјални песни учениците (сите четири одделенија) во групи твореа социјални песни. Од сите песни се правеше компилација и се создаде една. Идејата беше една моја поранешна ученичка, која знае да рапува да дојде на час, да ја стегне песната и да ја вежба со учениците, да ја пеат, да ја снимиме и да се фалиме 🙂

Но, учениците завршија, Сара не стигна, јас не бев доволно упорна и остана само песната, која за волја на вистината беше доработена од Сара. Вчера јас и Сара се видовме и мене ми светна дека имаме suno. Па му ја пратив и еве што излезе! Уживајте!!!